فسيل :

(Fossil) بطور ضمني گوياي  منشاء آلي آن مي باشد و نمايانگر بخشي از جانور يا گياهي است كه در گذشته ميزيسته و يا در اثر اعمال موجود زنده بوجود آمده است . اصطلاح فسيل دلالت بر زماني طولاني ميكند كه در طي آن موجود ات فسيل شده زندگي مي كردند و بقاياي مرده آنها در رسوبات ادوار ما قبل تاريخ به حالت سنگواره باقي  مي ماندند . البته اين بدان معني نيست كه فسيل ها از موجودات كاملا ناپديد شده اند بلكه اشكال گوناگوني از آنها نيز جمع آوري  و شناسايي شده اند كه امروزه نيز زندگي ميكنند. براي يك ديرينه شناس آشنايي با علوم ديگر مخصوصا علوم بيولوژي مهم است . جانور شناسي و گياه شناسي اطلاعاتي درباره زندگي موجوداتي مي دهند كه بدون آشنايي به هر كدام از آنها فسيل ها نمي توانند مفهومي داشته باشند و علم ديرينه شناسي نيز شواهد و مداركي را درباره زندگي اجداد جانوران و گياهان در اختيار زيست شناسان قرار مي دهد . علاوه بر ارزش هاي ذكر شده ، مطالعه فسيل ها اساس و پايه بخشي از علم زمين شناسي اقتصادي است و براي شناسايي سنگهاي سوختي مانند زغال سنگها و منشاء ‌نفت و گاز داراي ارزش زيادي هستند . اهميتهاي ديرينه شناسي در زمين شناسي تاريخي قرار گرفته است . در اين رشته از زمين شناسي بحث در باره حوادث تاريخ زمين از نظر جغرافيايي گذشته ، آب و هوا و محيطهاي موضوعي و لايه هاي زميني با محتويات فسيل ها ي آن ميشود. همچنين ارتباط دقيقي بين ديرينه شناسي و چينه شناسي وجود دارد. چينه شناسي اصل و طبيعت سنگها را مورد بررسي قرار ميدهد و در آن ، بحث درباره سنگهاي پوسته ي جامد زمين ، چين خوردگي ها ، گسل ها ، بيرون زدگي هاي سنگهاي رسوبي و ارتباط لايه هاي هم سن در مناطق دور از هم انجام ميگيرد .
به طور كلي ميتوان فسيلها را به دو دسته فسيل هاي گياهي و فسيلهاي جانوري تقسيم نمود و هر دسته بر حسب اندازه هر يك از فسيل ها را ميتوان به زير گروه‌هايي همچون نانوفسيل ، ميكروفسيل ، ماكروفسيل و مگا فسيل ها دسته بندي كرد.
نانوفسيل ها :
 اغلب پوسته آهكي دارند به لحاظ اندازه و در حد كمتر از 20 ميكرون ضخامت دارند و بطور كلي در درياهاي قديم زيست ميكرده اند . البته دسته هايي از اين فسيل ها در حال حاضر و در آبهاي مناطق درياچه هاي اروپايي مشاهده مي شوند.
نانوفسيل ها عمدتا با ميكروسكوپ الكتروني و يا ميكروسكوپ‌هاي نوري با بزرگ‌نمايي حدود 1000 برابر قابل مشاهده هستند.
ميكرو فسيلها :
  هم در محيط دريايي و هم در محيط خشكي وجود دارند. به لحاظ اندازه در حد ميلي‌متر (ميكرو) بوده  و عمدتا با چشم غير مسلح ديده نمي‌شوند. لازم است جهت شناسايي و مطالعه آنها از ميكروسكوپ‌هاي نوري استفاده شود كه براي شناسايي اين رده حد اكثر تا بزرگ‌نمايي100برابر، قابل تغيير است . از جمله‌ي ميكروفسيل ها مي توان به فسيل هاي روزه بران ، كنودنت ها ، گروههاي گياهي و ... اشاره نمود.
ماكروفسيل ها:
 هستند كه به واسطه بزرگ بودن اندازه با چشم غير مسلح به راحتي ديده ميشوند.فسيلهاي نرم تنان از جمله مهمترين ماكروفسيل‌ها هستند.
مگا فسيل‌ها:
كه اندازه بسيار بزرگ داشته و مهمترين آنها را مهره داران قديم از جمله دايناسورها تشكيل مي دهند. سرخسهاي گلوسوپتريس و گانگا موپتريس نيز نمونه هاي از مگا فسيل ها هستند.